|
Bilime Yön Verenler
SU ÇİÇEĞİ HASTALIĞININ TANIMLANARAK KIZAMIKTAN AYIRT
EDİLMESİ: Bu büyük bilim adamı, Bağdat Hastanesi'nin başhekimi iken su
çiçeğinin ilk bilinen tanımını kesin ve açık bir şekilde ortaya koyar. Bu
keşif dünyanın en kapsamlı ansiklopedilerinden biri olan Ana Britannica
Ansiklopedisi'nin 11. edisyonu olan 1911 baskısında şu ifadelerle
bildirilmektedir: "Hastalığın ilk bulunuşuna gelince, en güvenilir ifadeler,
9. yüzyıl Arap hekimi Razi tarafından hazırlanan, hastalığın bulgularının
kolaylıkla anlaşılır biçimde tanımlandığı, patolojisinin hümoral ve
fermantasyon teorileri ile izah edildiği ve tedavisi için talimatların
verildiği, bir çalışmada bulunur." Ana Britannica gibi meşhur bir kaynak
muhtemelen, İran asıllı alimin bu keşfini Bağdat'ta yapmasından yola çıkarak
kendisini Arap olarak tanıtmaktadır. Bu büyük tıp alimi tarafından yazılan
"al-Judari wa al-Hasbah" su çiçeği üzerine yazılmış ilk kitap olup, çeşitli
defalar Latince ve diğer Avrupa dillerine tercüme edilmiştir. Kitaptaki
dogmatizm eksikliği ve klinik gözlemlere Hippokratik bağlılık, Razi'nin
(r.a) tıbbi yöntemlerini göstermektedir: "Su çiçeğinin döküntülerini,
sürekli ateş, sırtta görülen ağrılar, burundaki kaşıntı ve uykudaki
sıkıntılar takip eder. Bunlar hastalığın yaklaştığının en özel bulgularıdır.
Özellikle ateşle birlikte görülen sırttaki ağrı; sonrasında hastanın tüm
vücudunda hissettiği bir iğnelenme; çeşitli zamanlarda belirip kaybolan
yüzdeki şişkinlik; her iki yanakta iltihabi bir renk ve ateşli bir
kızarıklık; her iki gözün kızarıklığı; tüm vücutta duyulan ağırlık;
belirtileri gerinme ve esneme olan büyük huzursuzluk; nefes almada ve
öksürmede ufak bir zorlama ile hissedilen boğaz ve göğüs ağrısı; nefesin
kuruluğu ve sesteki boğuklaşma; baş ağrısı ve baştaki ağırlık hissi;
sıkıntı, bulantı, endişe; (şu farkla ki sıkıntı, bulantı ve endişe kızamıkta
su çiçeğine nazaran daha sık görülürken, sırttaki ağrı kızamığa kıyasla daha
çok su çiçeğine özeldir); tüm vücudun ateşlenmesi; iltihaplanan bir kolon ve
parıldayan bir kızarıklık, özellikle diş etlerinin yoğun bir şekilde
kızarıklığı." İLK KATARAKT OPERASYONU: Batı dillerine tercüme edilen bir çok
eserinden çıkarıldığı kadarıyla katarakt gösteren göz merceğinin ameliyatla
çıkarılması ilk kez bu tıp alimi tarafından gerçekleştirilmiştir. Öte
yandan, aynı kaynaklarda gözbebeğinin daralıp, genişlemesi mekanizmasından
ilk kez bu bilim adamı tarafından söz edildiği görülmektedir. Bu
mekanizmanın "ışığın yoğunluğuna bağlı olarak hareket eden ufak kasların
varlığına" bağlı olduğunu açıklamıştır. Bu konudaki günümüzdeki bilgiler, bu
alimin çalışmasını teyit etmektedir. ALLERJİK ASTIM: Razi (r.a) allerji ve
immunoloji noktasında da bilime ilk yön gösterenlerden olmuştur. "Koklama
Duyusu" adlı kitabında, ilkbaharda bir gül koklandığında "rinit" oluşumunu
izah etmiştir. "Ebu Zeyd Belki'nin ilkbaharda güller kokladığında rinitten
müzdarip olmasının nedenleri üzerine bir makale" adlı bu yazısında, allerjik
astım ve çiçek tozlarına karşı burun, gözler ve üst solunum yolu
mukozalarının allerjik iltihabı ile eşdeğer olan mevsimsel rinitten
bahsetmektedir. Razi, aynı zamanda vücuttaki ateş yükselmesi halinin,
vücudun hastalıkla savaşma şekli, doğal savunma mekanizması olduğunu ilk
farketmiş olan kişidir. DİŞ SAĞLIĞI ALANINDAKİ ÇALIŞMALARI: Bir çeşit tedavi
edici (terapötik) diş dolgusunu ilk olarak tavsiye eden bu başarılı Müslüman
bilim adamı, tüm çürümüş kısmın temizlenip, bu boşluğun sakız ve şap ile
doldurulmasını önermiştir. Fakat, muhtemelen bu tedavinin pek devamlılık arz
eden bir tedavi olmadığından ötürü, literatürde bu konudan pek
bahsedilmemektedir. Razi (r.a) periodontium itihabı için afyon, gül yağı,
dişetlerinin hacamat edilmesi (bilimsel anlamıyla sivri uçlu özel alet veya
steril iğneler yüzeysel küçük çizgiler oluşturma), kan çekme amacıyla sülük
uygulaması veya bir damardan kan almayı önermiştir. |
|